Simptomat e Ankthit

Ankthi i Përditshëm kundrejt Çrregullimit të Ankthit

Të ndihesh i shqetësuar para një provimi, interviste apo situate të re është plotësisht normale.
Por bëhet çrregullim ankthi kur frika ose shqetësimi janë të tepruara, të vazhdueshme (shumicën e ditëve për javë apo muaj), të vështira për t’u kontrolluar dhe ndikojnë në jetën e përditshme — në punë, shkollë, marrëdhënie, gjumë apo kujdes ndaj vetes.

Katër Grupet Kryesore të Simptomave të Ankthit

Shumica e çrregullimeve të ankthit përfshijnë një kombinim të simptomave fizike, njohëse, emocionale dhe të sjelljes.

Fizike (trupi):
Rrahje të forta ose të shpejta zemre, gulçim, ndjesi shtrëngimi në gjoks, marramendje, djersitje, dridhje, nauze, shqetësim në stomak, tension muskulor, dhimbje koke, probleme me gjumin.

Njohëse (mendimi):
Mendime të vazhdueshme “po sikur…?”, katastrofizim, vështirësi në përqendrim, ndjesi se “mendja boshatiset”, frikë se po humbet kontrollin ose po çmendesh, frikë nga vdekja (veçanërisht gjatë sulmeve paniku).

Emocionale (ndjenjat):
Frikë e vazhdueshme, ndjenjë tmerri, irritim, nervozizëm, ndjenjë e mosqetësisë dhe vështirësi për të përballuar pasigurinë.

Sjellje (veprimet):
Shmangie e situatave që shkaktojnë ankth, nevojë për “masa sigurie” (si shoqërimi gjithmonë me dikë ose mbajtja e ujit apo medikamenteve “për çdo rast”), kontroll i vazhdueshëm i shëndetit.
Shmangia jep lehtësim të përkohshëm, por forcon ankthin me kalimin e kohës.

Modelet e Simptomave sipas Llojit të Çrregullimit

1. Ankthi i Përgjithësuar (GAD)

Thelbi: shqetësim i tepërt dhe i vështirë për t’u kontrolluar për shumë fusha të jetës (shëndeti, familja, financat, puna/shkolla) për të paktën 6 muaj.
Simptoma: ndjenjë tensioni, lodhje, vështirësi në përqendrim, irritim, tension muskulor, probleme me gjumin.
Simptomat shkaktojnë shqetësim të dukshëm ose ndikojnë në funksionimin e përditshëm.

2. Sulmet e Panikut dhe Çrregullimi i Panikut

Sulmi i panikut: shpërthim i papritur i frikës intensive që arrin kulmin për disa minuta.
Simptoma: dhimbje gjoksi, rrahje të forta zemre, gulçim, ndjesi mbytjeje, marramendje, të dridhura, nauze, ndjesi jorealiteti, frikë nga vdekja ose humbja e kontrollit.

Çrregullimi i panikut: sulme të përsëritura, të papritura, të shoqëruara me frikë të vazhdueshme për sulme të tjera ose shmangie të situatave ku ato mund të ndodhin.

3. Ankthi Social

Frikë e theksuar nga situatat shoqërore ku mund të vlerësohesh nga të tjerët; frikë nga turpërimi ose gjykimi.
Shmangie ose përballje me ankth të fortë, shpesh të shoqëruar me skuqje, dridhje, nauze dhe ndjesinë se “mendja boshatiset”.

4. Fobitë Specifike dhe Agorafobia

Fobia specifike: frikë e menjëhershme dhe e tepruar nga një objekt ose situatë (p.sh. fluturimi, gjilpërat, kafshët), që çon në shmangie.
Agorafobia: frikë nga vende ku arratisja ose ndihma do të ishte e vështirë (transport publik, ambiente të hapura apo të mbyllura, turma).
Shpesh shoqërohet me shmangie të dukshme ose nevojë për shoqërim.

5. Ankthi për Shëndetin (Çrregullimi i Ankthit për Sëmundjet)

Përqendrim i tepërt tek ideja se ke ose mund të kesh një sëmundje serioze.
Interpretim i ndjesive normale trupore si kërcënuese, kërkim i vazhdueshëm sigurie ose, përkundrazi, shmangie e vizitave mjekësore.

💡 Kujdes: PTSD (çrregullimi i stresit post-traumatik) dhe OCD (çrregullimi obsesiv-kompulsiv) janë diagnoza të veçanta, por shpesh shfaqin simptoma të ankthit dhe trajtohen në të njëjtat qendra klinike.

Si Vlerësohet Ashpërsia e Ankthit

• E lehtë: simptomat janë të pranishme por të menaxhueshme; ndikim i vogël në funksionim.

• E moderuar: simptomat janë të shpeshta dhe ndikojnë në produktivitet, gjumë dhe marrëdhënie.

• E rëndë: simptomat janë të vazhdueshme dhe intensive; shmangie e dukshme dhe humbje e funksionit ditor; shpesh e shoqëruar me sulme paniku.

Institucione si NICE (Britani) rekomandojnë qas̈je të shkallëzuar:

• vetëndihmë dhe terapi kognitive për rastet e lehta,

• terapi strukturore për mesataret,

• dhe kombinim me medikamente për rastet e rënda.

Kur Kërkohet Ndihmë e Menjëhershme

• Dhimbje gjoksi, gulçim, marramendje ose simptoma neurologjike → duhet përjashtuar emergjencë mjekësore.

• Mendime vetëvrasëse, dëshira për vetëdëmtim ose paaftësi për t’u kujdesur për veten apo për fëmijën pas lindjes → kërko ndihmë urgjente profesionale (numrat emergjentë ose linjat e krizës në vendin tënd).

Kujdes i Veçantë për Shëndetin e Grave

Ndryshimet hormonale gjatë adoleshencës, shtatzënisë, periudhës pas lindjes dhe menopauzës mund të shtojnë simptomat e ankthit për shkak të ndikimit në gjumë, energji dhe stabilitet emocional.
Nëse simptomat ndodhin rreth këtyre fazave, diskuto me mjekun për trajtime të përshtatura.

Përfundim

Ankthi ndikon në trupin, mendimet, ndjenjat dhe sjelljen.
Ajo që e bën një gjendje ankthi një çrregullim është kohëzgjatja, intensiteti dhe ndikimi në jetën e përditshme.

Lajmi i mirë është se çrregullimet e ankthit janë plotësisht të trajtueshme përmes:

• terapive të bazuara në prova (si Terapia Kognitive–Sillore),

• përmirësimeve në stilin e jetesës (gjumë, aktivitet fizik, ushqyerje e shëndetshme),

• dhe, kur është e nevojshme, medikamenteve të përshkruara nga profesionistë të shëndetit mendor.

💬 Kërkimi i ndihmës nuk është shenjë dobësie, por hap drejt shërimit dhe vetëdijes.